Aktualności

Wykluczenie Subregionu Turów z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji nie było decyzją Unii Europejskiej. Było konsekwencją decyzji podjętych w Polsce.

Przez lata w przestrzeni publicznej budowano narrację, jakoby to „Bruksela odebrała pieniądze” mieszkańcom pogranicza. Tego rodzaju sformułowania stanowią jednak fundamentalne przekłamanie faktów. Unia Europejska nie mogła przyznać finansowania terytorium, którego dysponent władzy politycznej wprost odrzucił nadrzędny warunek udziału w programie.

Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji został utworzony po to, aby wspierać regiony odchodzące od węgla. Samo kryterium kwalifikowalności opierało się na bezwzględnym i czytelnym warunku formalno-prawnym: beneficjentami mogły być wyłącznie te regiony, które przedstawiały wiarygodny harmonogram wygaszania wydobycia czy zmniejszania emisji lub wysokoemisyjnej energetyki do 2030 roku.

Od strony samorządowej i regionalnej wykonano tytaniczną pracę. Powstał Terytorialny Plan Sprawiedliwej Transformacji dla powiatu zgorzeleckiego, zawierający kompleksową diagnozę oraz projekty dotyczące rozwoju gospodarczego, wsparcia przedsiębiorców, przekwalifikowania pracowników i rozwoju odnawialnych źródeł energii. Dokument został przedłożony Komisji Europejskiej.
Proces został jednak zablokowany na poziomie rządu centralnego.

Bezpośrednim powodem wykluczenia powiatu zgorzeleckiego z FST była decyzja o przedłużeniu koncesji na wydobycie węgla brunatnego w kopalni Turów do 2044 roku. Minister Klimatu i Środowiska podpisując i broniąc decyzji koncesyjnej do 2044 roku opieczętował brak możliwości zaakceptowania Dolnośląskiego TPST przez Komisję Europejską. Nie przedstawiono także harmonogramu zmniejszania emisji.

Co szczególnie istotne, podczas posiedzenia Komisji Gospodarki i Rozwoju Sejmu RP w kwietniu 2025 roku prezes PGE GiEK S.A. wskazał, że po 2030 roku bloki w Elektrowni Turów będą prawdopodobnie wyłączane stopniowo, zgodnie z potrzebami systemu elektroenergetycznego.

Fakt ten pokazuje, że możliwe było przedstawienie wiarygodnego harmonogramu transformacji zgodnego z wymogami Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji.
„Twierdzenie, że „Unia Europejska odebrała Kompleksowi Turów fundusze transformacyjne”, jest po prostu manipulacją i odwracaniem pojęć. Unia Europejska stworzyła budżet i wyznaczyła jasne zasady.

Wykluczenie powiatu zgorzeleckiego z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i utrata ponad miliarda złotych na rozwój regionu nie jest skutkiem „niechęci Unii Europejskiej”. Jest bezpośrednim następstwem decyzji politycznych podjętych w latach 2021–2023.
Co najbardziej niepokojące, mimo zmiany rządu sytuacja Subregionu Turów nadal nie została rozwiązana. Wciąż brakuje decyzji o uruchomieniu alternatywnych źródeł finansowania transformacji, choć potrzeby regionu pozostają niezmienne.

Pełna analiza dostępna jest w artykule.

Wykluczenie Turowa z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji